Co-creatie Traject Koppelkansen Water, Energie & Circulariteit

De opgave

Er komen grote infrastructurele opgaven op onze steden af de komende jaren. Denk aan klimaatverandering, de energietransitie en de circulaire economie. Deze uitdagingen zijn te groot en te complex om binnen individuele sectoren op te lossen. Een belangrijk deel van de oplossing zal liggen in de koppeling van infrastructuren: water, energie & afval. Denk bijvoorbeeld aan warmteterugwinning uit wegstromend douchewater, terugwinning van grondstoffen uit afvalwater, biogas-productie uit afvalstromen, winning van thermische energie uit waterlichamen, of het gebruik van restwarmte van datacenters voor wijkverwarming.

Technisch gezien is er veel mogelijk. Maar het is belangrijk dat technische innovatie ook gepaard gaat met innovatie op het gebied van governance (sturing, organisatie). De koppeling van infrastructuren leidt namelijk tot botsing van sectorspecifieke wetten, regels en gewoonten. Het realiseren van koppelkansen vergt nieuwe ‘governance arrangementen’. Dat wil zeggen: nieuwe manieren van samenwerken, nieuwe verdelingen van rollen, verantwoordelijkheden en risico’s, nieuwe vormen van financiering en nieuwe businessmodellen.

Koppelkansen traject

In het “Co-creatie Traject Koppelkansen” inventariseren de Gemeente Amsterdam, Waternet, Waterschap Zuiderzeeland en Alliander samen de mogelijkheden om tot slimme koppelingen te komen in de metropoolregio Amsterdam. Dit reikt verder dan de fysieke koppeling van infrastructuur. Het gaat in brede zin over samenwerking tussen sectoren ten behoeve van duurzame, toekomstbestendige gebiedsontwikkeling: Hoe kunnen ambities op het gebied van water, energie en circulariteit tegelijkertijd, naast elkaar en in samenhang worden gerealiseerd?

Bijvoorbeeld: als er één partij de grond in wil, kan dat dan niet slim gecombineerd worden met werkzaamheden van andere partijen? Of, doorredenerend: zijn infrastructuren wellicht zo te organiseren dat partijen in de toekomst veel makkelijker aanpassingen kunnen maken met het oog op o.a. technologische ontwikkeling en een veranderend klimaat? En, als we toch bezig zijn: is dan niet zinvol om ook een gezamenlijke strategie te ontwikkelen waarbij de ondergrondse partijen niet alleen profijt hebben van elkaar, maar zaken ook van tevoren afstemmen met bovengrondse partijen (projectontwikkelaars, bedrijven, bewoners) zodat er synergie ontstaat tussen boven- en ondergrondse ontwikkelingen?

Om dit soort vraagstukken te kunnen beantwoorden hebben de betrokken partijen afgelopen jaar samen een co-creatietraject vormgegeven. Binnen een co-creatietraject kunnen de partijen op een creatieve, constructieve en wetenschappelijk gegronde manier over de eigen sectorale grenzen heen kijken en op zoek gaan naar slimme integrale oplossingen, zowel voor de bestaande stad als voor nieuwbouwwijken.

Casussen

Koppelkansen gaat aan de slag in drie concrete casussen in Amsterdam:

  • Amstelstad: nieuwbouw in recent gerealiseerde zakelijke omgeving
  • Haven-Stad: nog te realiseren transformatie naar woon-werk gebied
  • De 9 Straatjes: transformatie in historische binnenstad van Amsterdam

In de casussen wordt co-creatie ingezet in ontwerp-ateliers. Elk atelier levert ontwerpen voor één van de casus-gebieden, zoals een integraal straatprofiel voor Amstelstad of een uitgewerkte koppelkans tussen de afvalstromen en aardgasvrij voor De 9 Straatjes. Het ontwerpproces wordt opgevat als een iteratief leerproces: ideeën wordt gaandeweg uitgewerkt, waarbij inzichten van experts en maatschappelijk betrokkenen en ervaringen elders leiden tot aanpassing van het ontwerp. Cruciaal is dat de grotere maatschappelijke opgaven als uitgangspunt dienen voor het integraal ontwerpen. Dit maakt meervoudige waardecreatie mogelijk, waarbij er naast economische waarde ook sociale en ecologische waarde wordt gegenereerd.

In de toekomst kan het aantal casussen worden uitgebreid, zowel binnen als buiten de Metropoolregio Amsterdam.

Blogposts

De vorderingen in de casussen en de inzichten die in de loop van het traject worden opgedaan, zullen via deze blog worden gedeeld. Deze zullen niet alleen relevant zijn voor de metropoolregio Amsterdam. Het is nadrukkelijk ook de bedoeling handvatten te bieden om elders (en in de toekomst) duurzame koppelkansen te kunnen realiseren.

Blogposts zijn onderverdeeld in drie thema’s (klik op de links voor meer informatie):

  • CO-CREATIE: doet verslag van co-creatie sessies en andere bijeenkomsten in het kader van het Koppelkansen traject.
  • CASES: trekt lessen uit relevante experimenten elders in Nederland en Europa.
  • CURSUS: presenteert updates ten aanzien van de cursus “Werken aan Transities: Circulaire gebiedsontwikkeling” die als onderdeel van het Koppelkansen traject wordt ontwikkeld.

Zodra er een nieuwe blogpost is, zal er bij het betreffende thema een link verschijnen.

Contact

Hebt u een vraag of een opmerking naar aanleiding van deze blog, of ziet u mogelijkheden voor samenwerking, dan kunt u contact opnemen met:

Joeri Naus (j.naus@uva.nl) – Onderzoeker Co-Creatie Traject Circulaire Gebiedsontwikkeling, Universiteit van Amsterdam