Samenwerken in een tijd van schaarste 

Hoe zorg je dat stedelijk programmeren niet een kader blijft, maar juist de motor wordt achter concrete buurtaanpakken? En hoe verhouden deze lokale initiatieven zich tot de grote transities van deze tijd, zoals de energietransitie? 

Tijdens de Slim* meet-up van maandag 12 januari 2026 verzamelden zo’n dertig collega’s zich aan de Poldertafel voor een gesprek over opgaven in buurten, dat verrassend veel lagen blootlegde. Aan tafel schoven experts in verschillende rollen aan:

• • Matthijs Opheikens, ambtelijk opdrachtgever
  • Maaike Nicolai-Geerlings, specialist buurtaanpakken
  • Renée Krugers-Dagneaux, directeur nieuwe directie Energie
  • Dennis Gaal, senior procesregisseur stedelijk programmeren
  • Rob Ververs, aanjager Doorbraken Slim*

Wat volgde was een scherp en open gesprek over de vraag hoe deze werelden elkaar kunnen versterken. Niet als losse beleidslijnen, maar als samenhangende beweging die zichtbaar wordt in buurten, wijken en steden. Uit dit levendige gesprek, gemodereerd door Maarten Claassen (netwerkregisseur Slim*), kunnen we vier samenhangende lessen halen.

Les 1 — Durf te kiezen: onderscheid enkelvoudige en meervoudige opgaven
De bijeenkomst laat zien dat niet alles samengaat. Sommige ingrepen moet je sober en enkelvoudig uitvoeren (zoals middenspanningsruimtes) terwijl andere opgaven, zoals stadswarmte, juist vragen om een meervoudige en integrale aanpak waarbij riolering, klimaatadaptatie en ingrepen in de openbare ruimte meeliften. Hierin onderscheid maken voorkomt vertraging en frustratie. Renée Krugers-Dagneaux: ‘Je moet wel onderscheid maken: wat kun je slim combineren en wat niet? Maar als we dan gaan combineren, laten we het dan op buurtniveau doen.’

Rob Ververs reageert: ‘Helemaal mee eens. Het opstellen van een stadsprogramma helpt enorm om taken goed te combineren. In dit programma plannen we vooruit: waar, wanneer en welke werkzaamheden worden uitgevoerd, en door wie. Zo worden onze planningen steeds betrouwbaarder. In juni vorig jaar hebben we het eerste stadsprogramma vastgesteld. We zijn nu bezig om hiervan te leren en het verder te ontwikkelen.’

Les 2 — De buurt is de sleutel tot doorbraken
Steeds opnieuw komt naar voren: wanneer je echt op buurtniveau kijkt, blijkt er meer samen te komen dan je in afzonderlijke projecten ziet. Buurten zoals Tuindorp Oostzaan laten zien dat een wijk die ‘op papier’ weinig aandacht lijkt te vragen – omdat de openbare ruimte goed is onderhouden – in de praktijk toch grote uitdagingen kent. Dit wordt duidelijk wanneer we kijken naar sociale aspecten, lokale fysieke vraagstukken zoals de grondwaterstand, en de ervaringen van bewoners. De buurt als vertrekpunt opent deuren die systemen nu blokkeren.

Les 3 — Integraal opdrachtgeverschap is nodig om de impasse te doorbreken
Iedereen voelt: de huidige manier van programmeren en taakverdeling schiet tekort. De grote opgaven – energietransitie, verduurzamen (van de ondergrond), en sociale vraagstukken – zijn te verweven om vanuit één ‘eigen koker’ te werken. ‘Ik denk dat we af en toe wat minder verliefd moeten zijn op ons eigen project’, stelt Matthijs Opheijkens. ‘Wat is het juiste portfolio aan projecten wat een gebied nodig heeft? Opdrachtgeverschap omvat het actief organiseren van samenwerking tussen partijen als energie, water en openbare ruimte.’ Dat begint bij collectief opdrachtgeverschap, waarbij de opgave op stads- en buurtniveau leidend is in plaats van de individuele belangen van een domein of partij. ‘Het koppelen van programmering en opgaven gaat nog wel, maar het vervolgens in de praktijk brengen en écht op buurtniveau kijken wat het belangrijkste is — dát is waar we de doorbraak moeten maken’, vertelt Dennis Gaal. ‘Het betrekken van bewoners kan hier een sleutel in zijn’, reageert Maaike Nicolai-Geerlings.

Les 4 — Betrek bewoners structureel: het levert meer op dan het kost
De voorbeelden uit de Verbonden Buurtaanpak tonen dat samenwerking met bewoners niet alleen tot betere plannen leidt, maar ook tot hogere maatschappelijke waarde: meer sociale cohesie, minder zorgkosten, sterker eigenaarschap in de openbare ruimte en minder beheersdruk. In tijden van financiële schaarste is bewonersparticipatie niet een luxe maar een kostenbewuste strategie — mits je het goed organiseert en niet professioneel overneemt. Dat vraagt om een mandaat om partners te verbinden, fasering af te stemmen en integrale uitvoeringslogica te borgen.

Meer weten
Wil je deelnemen aan meet-ups van Slim? >>volg onze agenda
>>Lees hoe de Verbonden Buurtaanpak vroegtijdig samenwerkt met bewoners
>>Lees het bijzondere verhaal van de Poldertafel