Observaties in de actieweek Ondergrond Amsterdam

De ondergrond bepaalt steeds vaker wat er bovengronds mogelijk is. Maar met een ondergrond vol kabels, leidingen en infrastructuur wordt het een uitdaging om de stad van de toekomst te bouwen. Slim samenwerken en optimaal gebruik van de ondergrondse ruimte zijn essentieel. Het Regieteam Ondergrond van de gemeente Amsterdam zet zich in om meer grip te krijgen op deze complexe puzzel, waarin water en bodem een steeds grotere rol spelen, en doet verslag van de actieweek. 

Om écht regie te nemen over de inrichting en het gebruik van de ondergrond, is het cruciaal om te weten hoe het er nu werkelijk aan toegaat. Want wat in theorie klopt, blijkt buiten soms heel anders te werken. In maart 2026 organiseerde het Regieteam daarom een actieweek om te onderzoeken hoe de ondergrond in de praktijk wordt gebruikt. Samen met toezichthouders en partners bezochten ze 30 grote en kleine projecten in de openbare ruimte. De centrale vraag: werken we volgens de WIOR-vergunningen? En als dat niet zo is, waarom niet? Het team onderzocht waar papier en praktijk verschillen en verzamelde inzichten over de ligging van kabels en leidingen.

Bevindingen en kansen  
De actieweek bracht belangrijke knelpunten en verbeterkansen aan het licht:

• Geen toezicht en handhaving:  meer dan 50% van de werkzaamheden wijkt af van de vergunning, zonder controle of gevolgen. Kabels en leidingen worden vaak niet volgens de vergunde situatie gelegd.
• Onduidelijke rolverdeling: taken tussen vergunningverlener, -houder en opdrachtgever zijn niet altijd helder.
• Gebrekkige informatie: data over de ondergrond is vaak onbetrouwbaar en onvolledig.
• Bestuurlijk kader ontbreekt: er is geen strategie voor handhaving op de ruimtelijke ordening van kabels en leidingen en onvoldoende afstemming tussen vergunningen.
• Tekort aan kennis en capaciteit: extra expertise en middelen zijn nodig om beter toezicht te houden en bij te sturen.

Een paar voorbeelden van wat tijdens de actieweek Ondergrond is aangetroffen:

Elzehagensingel 
De ondergrond ligt hier al vol met kabels en leidingen, waardoor er geen ruimte is voor andere maatschappelijke opgaven die de stad nodig heeft. Dit is niet toekomstbestendig. De gemeente wil ruimte creëren door aanpassingen in het stedenbouwkundig plan, maar dit blijkt niet altijd mogelijk vanwege contractafspraken met ontwikkelaars. De ruimte die kabels en leidingen innemen, speelt een grote rol in de planvorming van de stad.

Overschiestraat – Voetbalstraat
Dit is een drinkwater tracéaanpassing van ongeveer 2 meter om verstoring van een ecologische zone ter voorkomen. De informatie-uitwisseling tussen partijen was in de voorbereiding onvoldoende. Tijdens de planfase van deze werkzaamheden was niet duidelijk waar een ecologische zone is gepland.

Overtoom
Ook op deze locatie blijkt de ondergrond vol te liggen met kabels en leidingen. Liander heeft hier zowel gas- als elektramantelbuizen liggen, en om schade te voorkomen, zijn grondzuigers ingezet.

Javaplein
Er lopen vaak discussies over de locaties van tijdelijke elektriciteitsstations. De ondergrond is nu al vol, maar in de toekomst zal er nog veel meer bij moeten komen. Vooral de inpassing van het warmtenet en middenspanningsruimtes vormt een grote uitdaging. Om deze groei te kunnen opvangen, moet de gemeente zowel boven- als ondergronds meer regie nemen, aangezien er steeds meer huisjes en ondergrondse kabels en leidingen bijkomen. 

Een stap vooruit
De actieweek heeft waardevolle inzichten opgeleverd over toezicht en handhaving van de ruimtelijke ordening van kabels en leidingen in de ondergrond. Deze bevindingen vormen een stevige basis voor verbeteringen en versterken de regie op de ondergrond. Alleen door samen te werken en scherp te kijken naar wat er speelt, kunnen we bouwen aan een toekomstbestendige stad – van onder naar boven.