Het Kennisactieprogramma Water

Actiegericht onderzoek over water in de circulaire stad van de toekomst: daar gaat het Kennisactieprogramma Water over. Meer kennis en inzicht is nodig om en gewenste evenwicht en gerichte verandering te realiseren. Aanvullend op de technische innovaties in living labs en proeftuinen anticiperen we op de toekomst van (1) de bestuurssystemen en (2) de ondersteunende kennisinfrastructuur in de stad. Op deze manier willen we onze steden duurzamer en vierkrachtiger maken.

Waterbestuurders, bewoners, praktijkvernieuwers en kenniswerkers willen hoogwaardig en veerkrachtig waterbeheer volhouden. Steeds vaker dienen zich nieuwe technieken aan om het stedelijke watercyclus slimmer in te richten. Er zijn veel initiatieven rondom nieuwe sanitatie en oplossingen die bijdragen aan een meer circulaire stad. Daar leren we van. In de huidige praktijk botsen de technische innovaties wel eens met het huidige governance systeem, zoals regelgeving en institutionele culturen. Toepasbare kennis over deze socio-politieke aspecten ontbreekt.

Op 18 mei 2016 klonk het startschot voor een ontwikkeltraject om te komen tot een wetenschappelijk gedegen en gedragen programma om dit probleem aan te pakken.

1 januari 2017 is het Kennisactieprogramma Water gestart. Hieronder staan de 8 principes die ons leiden in het doorontwikkelen en uitvoeren van dit programma.

De voorgestelde methodiek binnen het programma is getoetst middels schriftelijke peer reviews door acht vooraanstaande wetenschappers. Dit, om gedegen kwaliteit van onderzoek en kennis te waarborgen binnen het programma.

Om tot een gedragen programma te komen, is de inhoudelijke focus ontworpen op basis van diepte-interviews met belanghebbenden. Deze is vervolgens gecheckt, aangepast en aangevuld via reflectietafels met bestuurders, wetenschappers, en proeftuinvernieuwers.

Gedegen en gedragen

Actiegericht en in het veld

Het Kennisactieprogramma Water is nadrukkelijk geen bureau-oefening. De kennis wordt niet in een bibliotheek of laboratorium ontwikkeld, maar ‘in het veld’, zoals in relevante proeftuinen en in vergaderzalen van het Waterschap of de gemeente.

Het doel is niet alleen om te begrijpen, maar ook om door middel van interventie daadwerkelijk de praktijk te verbeteren. Binnen het programma proberen we voortdurend de band tussen theorie en praktijk te waarborgen. Ook gaan we in gesprek met praktijkvernieuwers, bestuurders, en onderzoekers op georganiseerde kenniswerkplaatsen.

Binnen het programma geven we verschillende perspectieven een stem en anticiperen we samen op de toekomst. We faciliteren een gestructureerde kennisuitwisseling tussen betrokkenen zoals waterbestuurders, bewoners, praktijkvernieuwers en kenniswerkers. Door middel van een democratisch, inclusieve methode kunnen ‘regels’ van bestaande systemen makkelijker ter discussie worden gesteld.

Het onderzoek is gebaseerd op collectieve en interactieve aanpakken en niet op individuele waarheidsbevindingen die ver van de praktijk af staan (zoals in meer traditioneel onderzoek). We maken op basis van multidisciplinair onderzoek ‘prototypen’ van oplossingsrichtingen en testen deze in de praktijk. In de uitvoering brengen we deskundigen, gebruikers en andere betrokkene bij elkaar, waardoor het onderzoek transdisciplinair is.

Inclusief en transdisciplinair

Reflexief en responsief

Een gezamenlijke reflectie op tussentijdse momenten vergroot de kwaliteit van (1) de onderzoeksbenadering en (2) de validiteit van uitkomsten. Daarom organiseren we kenniswerkplaatsen waar verschillende betrokkenen gezamenlijk ‘lessons learned’ identificeren en kijken hoe deze bijdragen aan het onderzoeksresultaat. Uitvoering kan vervolgens bijgesteld worden indien nodig. Daarnaast worden er academische ‘peer reviews’ georganiseerd naar aanleiding van tussenresultaten.

Om bij te dragen aan gewenste innovaties van watergovernance, zoeken we naar de nog ‘zwakke signalen’. De kiem voor vernieuwing bevindt zich vaak buiten de gevestigde orde. Dat betreft niet alleen technologische vernieuwing, maar juist ook vernieuwing met betrekking tot sociale dilemma’s. Deze insteek is cruciaal voor het zoeken naar nieuwe verhoudingen tussen waterbestuurders, bewoners, praktijkvernieuwers en kenniswerkers.

Het Kennisactieprogramma bestaat uit vier werkpakketten

Door de reflexieve en responsieve aanpak is de probleemstelling en het onderzoek steeds in beweging. De centrale vraagstelling formuleren we nu als volgt:
Welke opgaven en opties zijn er voor watergovernance in de circulaire stad van de toekomst?

In de fase die voorafging aan het opstellen van de programma-aanpak hebben we 23 diepte-interviews gehouden en twee reflectietafels georganiseerd met praktijkvernieuwers, bestuurders, wetenschappers en andere stakeholders. Het onderzoeksteam heeft uit het onderzoeksmateriaal tien motieven, oftewel tien rode draden gedestilleerd. Deze rode draden vormden de basis voor het opstellen van vier werkpakketten, om de centrale vraagstelling te operationaliseren:

programma-aanpak-voor-vernieuwing-in-watergovernance

Begrippen

Waterbeheer

Water is een onmisbaar ingrediënt van elk Nederlandse stad. Door waterbeheer is de stad droog en veilig, is het water in de stad schoon, zijn alle inwoners van gezond drinkwater voorzien, en kunnen mensen van de vaarwateren, waterduinen, en recreatieplassen genieten.

Waterbeheer wordt mogelijk gemaakt door fysieke infrastructuur, kennis, en bestuur. Ontwikkelingen in andere sectoren (energie, voedsel, bouw, economie…) en in de natuur hebben allemaal invloed op, en worden beïnvloed door, waterbeheer. Deze omstandigheden veranderen continu waardoor de stad steeds voor nieuwe uitdagingen komt te staan.

Om tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten hoogwaardig waterbeheer te kunnen volhouden moeten we het waterbeheer dus blijven vernieuwen. En om deze vernieuwing te laten slagen is de samenwerking tussen bewoners, praktijkvernieuwers, kenniswerkers, en bestuurders cruciaal.

Nieuwe sanitatie
De huidige praktijk
Socio-politieke aspecten